پرسش‌ها و پاسخهای فصل تبادل با محیط- فصل پانزدهم کتاب علوم هفتم

فوریت نیازها

۳) هوا. 

چون بدون هوا بیشتر از چند دقیقه زنده نمی‌مانیم.

نقش دستگاه تنفس

• تامین اکسیژن مورد نیاز یاخته‌ها
• دفع دی‌اکسید کربن تولید شده توسط یاخته‌ها

نقش دستگاه دفع

دستگاه دفع مواد زائد

مسیر هوا

1. بینی یا دهان
2. حلق
3. حنجره
4. نای
5. نایژه‌ها
6. نایژک‌ها
7. کیسه‌های هوایی

اجزای دستگاه تنفس

1. بینی
2. دهان
3. نای
4. نایژه‌ها
5. نایژک‌ها
6. حلق
7. حنجره
8. شش راست

نایژه

نای دو شاخه دارد که به هر یک از آنها نایژه می‌گویند.

نقش و محل قرارگیری نایژک‌ها

نایژه‌ها هوا را به نایژک‌ها می‌رسانند که به تعداد زیاد در شش‌ها پراکنده‌اند. در انتهای نایژک‌ها، کیسه‌های هوایی قرار دارند.

محل مبادله بین دستگاه تنفسی و دستگاه گردش خون

بین کیسه‌های هوایی و مویرگ‌های اطراف آنها

مبادله در کیسه‌های هوایی

اکسیژن از کیسه‌های هوایی وارد خون می‌شود

دی‌اکسید کربن از خون وارد کیسه‌های هوایی می‌شود.

انتهای دستگاه تنفس

1. نایژک
2. سیاهرگ
3. سرخرگ
4. کیسه‌ی هوایی
5. مویرگ

جایگاه شش

درون قفسه سینه

نقض قفسه سینه

• محافظت از شش‌ها
• نقش داشتن در باز و جمع‌شدن شش‌ها

پرده دیافراگم

در پایین قفسه‌ی سینه پرده‌ی دیافراگم قرار دارد که با تغییرشکل خود باعث دم و بازدم می‌شود.

دم و بازدم

ورود هوا از محیط بیرون به درون شش‌ها را دم و خروج هوای دفعی از شش‌ها را بازدم می‌گویند.

پرده جنب

پرده‌ای دو لایه است که شش‌ها را به دیواره‌ی داخلی قفسه سینه وصل می‌کند. مایع جنب، بین دو لایه‌ی پرده جنب را پر کرده است.

قفسه سینه

۲۴ دنده‌ی قفسه سینه از پشت به ۱۲ مهره و از جلو به استخوان جناق سینه متصل شده‌اند. کف قفسه‌ی سینه دیافراگم قرار دارد و دیواره‌ی داخلی آن به پرده‌ی جنب متصل است.

محل حنجره

حنجره بعد از حلق و در ابتدای نای قرار دارد.

تارهای صوتی

دو پرده‌ی ماهیچه‌ای هستند که درون حنجره قرار گرفته‌اند. عبور هوا از میان این قسمت باعث ارتعاش تارهای صوتی و تولید صدا می‌شود.

انتقال هوا

گویچه‌های (گلوبول‌های) قرمز و خوناب (پلاسما)

نقش اکسیژن

اکسیژن وارد یاخته‌های بدن می‌شود تا در فرآیند آزاد کردن انرژی موادی مانند قندها و چربی‌ها شرکت کند.

دی اکسید کربن

کربن‌دی‌اکسید. 

این مولکول، پس آزاد شدن در یاخته‌ها، وارد خون می‌شود و به کیسه‌های هوایی منتقل می‌شود و از طریق فرآیند بازدم از بدن خارج می‌شود.

تخریب شش با دود سیگار

شش سمت راستی در اثر دود سیگار، سیاه و تخریب شده است.

تصفیه شدن خون در کلیه

خون روشن و تصفیه نشده از طریق دو تا از شاخه‌های بزرگ سرخرگ آئورت  وارد دو کلیه (هر کلیه، یک شاخه) می‌شود و پس از تصفیه شدن از کلیه‌ها خارج می‌شود و به بزرگ سیاهرگ زیرین می‌ریزد.

اجزای ادرار

• اوره
• نمک‌های اضافی
• آب اضافی بدن

محل کلیه‌ها

در دو طرف ستون مهره‌ها و بالای ناحیه‌ی کمر

شکل کلیه‌ها

دو عدد و به شکلی شبیه لوبیا

نقش سیاهرگ کلیوی

خون تصفیه شده توسط کلیه را به بزرگ سیاهرگ ریزین می‌‌ریزد تا از آنجا وارد قلب شود.

نقش سرخرگ کلیوی

خون تصفیه نشده‌ را از آئورت کلیوی می‌گیرد و وارد کلیه می‌کند.

اجزای دستگاه دفع ادرار

1. بزرگ سرخرگ (آئورت) کلیوی
2. بزرگ سیاهرگ زیرین
3. سرخرگ کلیوی
4. سیاهرگ کلیوی
5. کلیه‌ها
6. میزنای
7. مثانه
8. میزراه

طرز کار کلیه

در ساختار میکروسکوپی کلیه میلیون‌ها لوله‌ی پیچ در پیچ وجود دارد که به آن‌ها لوله‌ی ادراری یا گُردیزه یا نفرون گویند. کار اصلی کلیه را این لوله‌ها انجام می‌دهند؛ یعنی خون را تصفیه و مواد دفعی آن را جدا می‌کنند.

گُردیزه یا لوله‌ی ادراری یا نفرون

میلیون‌ها لوله‌ی میکروسکوپی پیچ در پیچی هستند که کار تصفیه خون در کلیه‌ها را انجام می‌دهند.

تشکیل ادرار

گُردیزه‌ها مواد زائد مثل اوره و نمکهای اضافی خون را به همراه مقداری آب از مویرگها می‌گیرند و ادرار را می‌سازند.

مسیر ادرار

1. تشکیل در گُردیزه
2. لوله‌های جمع کننده ادرار
3. لگنچه
4. میزنای
5. مثانه
6. میزراه

محل ذخیره شدن ادرار

مثانه

احساس دفع ادرار

وقتی حجم ادرار در مثانه از حدی بیشتر شود

اندامهای دفعی

• کلیه
• شش
• پوست

ساختار داخلی کلیه

1. لوب کلیه
2. لگنچه
3. میزنای
4. لوله‌ی جمع کننده‌ی ادرار

مایع بین یاخته‌ای

یاخته‌های بدن درون مایعی به نام مایع بین یاخته‌ای قرار دارند.

تنظیم ترکیب مایع بین یاخته‌ای

برای اینکه یاخته‌ها بتوانند کارهای خود را به درستی انجام دهند.

تنظیم مایع بین یاخته‌ای

1. نوع
2. مقدار

تنظیم ترکیب مایع بین یاخته‌ای

کلیه‌ها

تنظیم آب

با کم و زیاد کردن دفع آب بصورت ادرار

عوامل سنگ مثانه

• آشامیدن آب نامناسب و غیراستاندارد
• نگه داشتن ادرار به مدت زیاد