کدام جانداران به دستگاه گردش مواد نیاز دارند و چرا؟
وظیفه دستگاه گردش مواد
جانداران پریاخته پیچیده. جانداران تک یاخته چون با محیط اطراف در تماس هستند، مواد مورد نیاز خود را میتوانند مستقیما از محیط بگیرند و مواد زائد را هم به محیط بفرستند. اما موجواد زنده پریاختهای مثل انسان، چون همهی یاختههای آنها با محیط ارتباط ندارند، به دستگاه گردش مواد نیاز دارند تا نیازهای سلولهای داخلیشان به جذب و دفع مواد تامین شود.
برای آنکه گردش خون بتواند به طور پیوسته تکرار شود. قلب باید بتواند خون را در رگها به سمت اندامها بفرستد و آن را دوباره به قلب بازگرداند. برای آنکه این چرخش خون بتواند صورت بگیرد، لازم است رگها به هم وصل باشند.
قلب، تلمبهای ماهیچهای و توخالی است و چهار حفره دارد: دو حفره در بالا و دو حفره در پایین. حفرههای بالایی و پایینی به کمک دریچههایی با هم در ارتباط هستند.
خون روشن (پر از اکسیژن) از بطن چپ خارج میشود و از طریق سرخرگ آئورت به تمام بدن میفرستد. این خون از طریق شبکهی مویرگی، مواد مغذی و اکسیژن را به یاختههای بدن میرساند. دست آخر خون تیره از طریق سیاهرگها به دهلیز راست و سپس بطن راست قلب برمیگردد.
خون تیرهی وارد شده به دهلیز راست از طریق دریچهی سه لختی وارد بطن راست میشود و از آنجا از طریق سرخرگ ششی به ششها پمپاژ میشود. در ششها دیاکسید کربن از خون جدا شده و بجای آن اکسیژن جذب خون میشود. این خون اکسیژندار و روشن از طریق سیاهرگهای ششی به دهلیز چپ و سپس به بطن چپ میرود تا در سیکل بعدی دوباره در بدن به گردش درآید.
دیوارهی مویرگها فقط از یک لایهی بافت پوششی ساخته شده است. این دیوارهها به قدری نازک و نفوذپذیرند که مواد میتوانند از آن خارج و یا به آن وارد شوند.
قلب در هر ضربان، یک بار خون را با فشار به درون سرخرگها می فرستد. خون متناسب با کار قلب بر دیوارهی سرخرگها فشار میآورد که درنتیجهی آن، قطر سرخرگ به طور متناوب کم و زیاد میشود. تنگ و گشاد شدن سرخرگها، به صورت موجی در طول سرخرگ به حرکت درمیآید. این وضعیت بهصورت نبض در نقطههایی از بدن احساس میشود که با استفاده از آن میتوانیم تعداد نبض را اندازهگیری کنیم.
بحث و گفتگو