پرسش‌ها و پاسخهای فصل سفر غذا - فصل سیزدهم کتاب علوم هفتم

تعریف گوارش

فرآیندی که در آن غذاها به مولکول‌های قابل جذب تبدیل می‌شود، گوارش نامیده می‌شود.

تغییرات فیزیکی و شیمیایی در گوارش

• تغییرات فیزیکی: به معنی خرد شدن و تکه تکه شدن و ریز شدن غذا به قدری که بتوانند وارد دستگاه گردش خون شوند.
• تغییرات شیمیایی: شکسته شدن مولکول‌های غذا به واحدهای اصلی سازنده‌ی آنها تا برای یاخته‌ها قابل جذب و استفاده شوند.

تعریف لوله گوارش

بخشی از دستگاه گوارش است. لوله‌ای پر پیچ و خم که از دهان شروع می‌شود و به مخرج ختم می‌گردد، لوله‌ی گوارش نامیده می‌شود.

اجزای لوله‌ی گوارش

1. دهان
2. حلق
3. مری
4. معده
5. روده‌ی باریک
6. روده‌ی فراخ
7. مخرج

اندام‌های کمکی گوارش

• غده‌های بزاقی
• کبد (جگر)
• کیسه‌ی صفرا
• لوزالمعده (پانکراس)

بافتهای دیواره‌ی لوله‌ی گوارش

• بافت پیوندی
• بافت ماهیچه‌ای
• بافت پوششی

نقش دندان

ریز کردن غذا هنگام جویدن

نقش زبان

حرکات زبان سبب می‌شود غذا با بزاق دهان ترکیب شود و به صورت توده‌های خمیری شکل درآید.

ترکیب بزاق

• آب
• آنزیم

تعریف آنزیم

مولکول‌هایی هستند که سرعت واکنش‌های شیمیایی را زیاد می‌کنند.

نقش آنزیم‌های گوارشی

تجزیه‌ی مواد غذایی را سرعت می‌بخشند؛ مثلا نوعی آنزیم بزاقی، در تجزیه‌ی نشاسته به قند ساده نقش دارد.

پوسیدگی دندان

مواد قندی غذای باکتری‌هایی هستند که در دهان وجود دارند. این باکتری‌ها اسید تولید می‌کنند. اسید مینای دندان را از بین می‌برد و باعث پوسیدگی دندان می‌شود.

بخش‌های دندان

1. مینای دندان
2. عاج دندان
3. مغز دندان

چهار راه حلق

1. زبان کوچک: مسدود کننده راه بینی
2. زبان: مسدود کننده راه دهان
3. اپی‌گلوت یا بَرچاکنای: مسدود کننده راه نای
4. مری: مسیر عبور غذا، اتصال دهنده‌ی دهان به معده

مری

با ورود غذا به مری، ماهیچه‌های دیواره‌ی مری منقبض و منبسط می‌شوند. در نتیجه، غذا به سمت پایین و به سمت معده رانده می‌شود.

عامل حرکت غذا در مری

بله. چون عامل حرکت غذا در مری، نیروی جاذبه زمین نیست، بلکه، این حرکت ماهیچه‌های مری (انقباض و انبساط آنها) است که غذا را به سمت معده می‌راند.

شیره‌ی معده

1. یاخته‌های پوششی معده
2. آنزیم
3. اسید

نقش ماهیچه‌های معده

منقبض می‌شوند تا غذا نرم‌تر شود و با شیره‌ی گوارشی مخلوط گردد.

گوارش نهایی

گوارش نهایی غذا به کمک آنزیم‌های متفاوتی که در روده‌ی باریک وجود دارند، انجام می‌شود. این آنزیم‌ها بیشتر مواد مغذی را تجزیه و در نتیجه گوارش می‌کنند.

سازنده‌ی آنزیم‌های روده باریک

لوزالمعده یا پانکراس

اتصالات دوازدهه یا اثنی عشر

• معده
• پانکراس یا لوزالمعده
• کیسه صفرا
• قسمت میانی روده‌ی باریک

جذب همه‌ی مواد مغذی

1. باریک روده
2. خون

بعد از روده‌ی باریک

فراخ روده یا روده‌ی بزرگ

فراخ روده

بخشی از آب و مواد معدنی جذب نشده در روده‌ی باریک

اهمیت سلولز

• باکتری‌های مفید ساکن فراخ‌روده، از سلولز تغذیه می‌کنند و ویتامین K و برخی ویتامین‌های گروه B را تولید می‌کنند.
• سلولز میوه‌ها و سبزیجات سبب افزایش حرکات فراخ‌روده و در نتیجه، دفع آسان می‌شود.

نقش کبد

• ذخیره‌ی مواد مغذی و ورود تدریجی به خون
• ساختن مواد دیگری که بدن به آنها نیاز دارد.
• ساختن صفرا
• تبدیل کربوهیدرات‌های اضافی به چربی و ذخیره‌ی آن

صفرا

صفرا در کبد ساخته می‌شود و سپس در کیسه‌ی صفرا ذخیره می‌شود. این ماده به تدریج وارد ابتدای روده‌ی باریک می‌شود و با تکه تکه کردن چربی‌ها، کمک می‌کند که این مواد راحت‌تر گوارش شوند

اهمیت تناسب وزن

اضافه وزن باعث بالا رفتن خطر فشار خون و بیماری‌های قلبی می‌شود.

کمبود وزن باعت بالا روفتن احتمال پوکی استخوان می‌شود.

کاهش باکتری‌های مفید روده

1. سرب و آلاینده‌های موجود در هوای آلوده
2. وقتی هوا آلوده است، باید شیر بیشتری بنوشیم