پرسش‌های کتاب علوم هفتم فصل دوازده: سفره‌ی سلامت

نقش غذا در بدن

• تامین مواد لازم برای ساخته شدن و رشد یاخته‌ها
• تامین انرژی لازم برای انجام فعالیت‌های متفاوت

انواع مواد مغذی

• کربوهیدرات‌ها
• لیپیدها (چربی‌ها)
• پروتئین‌ها
• ویتامین‌ها
• مواد معدنی
• آب

نقش کربوهیدرات

تامین انرژی مورد نیاز بدن

انواع کربوهیدرات‌ها

دو دسته

• کربوهیدرات ساده مثل گلوکز
• کربوهیدرات مرکب مثل نشاسته و سلولز

به هم پیوستن قندهای ساده

درست

سوختن سلولز

نادرست. بدن ما توانایی استفاده از انرژی سلولز را ندارد ولی خوردن غذاهای دارای سلولز، به سلامتی ما کمک می‌کند.

منابع کربوهیدرات

• گلوکز در میوه‌ها و سبزی‌های شیرین
• نشاسته در غلات و سیب زمینی
• سلولز در همه‌ی غذاهای گیاهی

سلولز

۲) بدن ما آنزیم لازم برای شکستن سلولز را نمی‌تواند تولید کند و بنابراین قادر به استفاده از انرژی آن نیست.

نقش چربی در بدن

• برای ساخته شدن غشای یاخته‌ها به کار می‌روند.
• بافت چربی دورتادور اندام‌های داخل بدن را می‌پوشاند و آن‌ها را از آسیب و ضربه حفظ می‌کند.
• بخشی از انرژی بدن ما را تامین می‌کنند.

خطر سکته قلبی

1. چربی‌ها
2. با رسوب روی دیواره‌ی رگ‌ها و تنگ کردن یا مسدود کردن آنها
3. احتمال رسوب چربی‌های جامد (چربی‌های جانوری) بیشتر از چربی‌های مایع (روغن‌های گیاهی) است بنابراین بهتر است از چربی‌های جامد کمتر استفاده کنیم.

ذخیره‌ی انرژی چربی

چربی‌ها. چربی می‌تواند تقریبا دو برابر کربوهیدرات انرژی تولید کند. (انرژی یک گرم چربی، دوبرابر یک گرم کربوهیدرات است)

اهمیت پروتئین

زیرا برای ساخت بافت ماهیچه‌ای که در بیشتر دستگاه‌های بدن وجود دارد، به پروتئین نیاز داریم. همچنین پروتئین‌ها برای ساخته‌شدن یاخته‌ها و بافت‌های دیگر هم به کار می‌روند.

تعریف آمینواسید

آمینو اسیدها، اجزای سازنده‌ی پروتئین‌ها هستند.

تعریف آمینو اسید ضروری

بدن ما پروتئین‌های مورد نیاز خود را فقط با ۲۱ نوع آمینو اسید می‌سازد. از این ۲۱ نوع، بدن ما می‌تواند ۱۲ نوع آنها را خودش با کمک غذاهایی که می‌خوریم بسازد. اما ۹ آمینو اسید هستند که بدن ما قادر به ساختن آنها نیست. به این آمینو اسیدها، آمینواسیدهای ضروری می‌گویند. زیر باید آنها را به طور آماده و از طریق غذاهایی که می‌خوریم به دست آوریم.

منبع آمینو اسیدهای ضروری

نادرست

برای ساخت برخی پروتئین‌های مورد نیاز بدن به آمینواسیدهایی نیاز داریم که بدن خودش نمی‌تواند بسازد بلکه باید به صورت آماده از طریق غذا دریافت کند. بیشتر پروتئین‌های گیاهی بعضی از این آمینواسیدهای ضروری را ندارند.

منابع آمینو اسیدهای ضروری

• شیر
• تخم مرغ

دلیل نیاز به ویتامین‌ها

• رشد و عملکرد مناسب دستگاه‌های بدن را با مشکل روبرو می‌کند
• در مواردی باعث بیماری می‌شود.

دسته بندی ویتامین‌ها

دو دسته

• محلول در آب. مثل ویتامین C و ویتامین‌های گروه B
• محلول در چربی. مثل ویتامین‌های A و D

ویتامین‌های محلول در آب در بدن ما ذخیره نمی‌شوند و مقدار اضافی آنها از طریق ادرار دفع می‌شود. اما ویتامین‌های محلول در چربی به راحتی دفع نمی‌شوند و بدن قادر به ذخیره کردن مقدار اضافی  آنها در بافت‌های چربی یا در کبد است.

نقش ویتامین ث

در سلامت پوست و لثه نقش مهمی دارد

نقش ویتامین‌های گروه ب

در پیشگیری از کم‌خونی و ریزش مو نقش دارند.

منابع ویتامین ث

• پرتقال
• لیموترش
• گوجه فرنگی
• کلم

منابع ویتامین ب

• تخم مرغ
• گردو
• لبنیات
• حبوبات
• غلات

منابع ویتامین آ

به دو روش:

• با خوردن منابع حیوانی دارای ویتامین A مثل جگر و تخم مرغ و ماهی و لبنیات
• با خوردن مواد غذایی دارای پیش ساز ویتامین A موجود در میوه‌ها و سبزیجات رنگی مثل هویج و گوجه فرنگی. اگرچه این خوراکی‌ها ویتامین A ندارند اما ماده‌ای دارند که در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شود.

نقش ویتامین آ

در سلامت چشم و بینایی ما نقش دارد.

نقش ویتامین د

کمک به جذب کلسیم و جلوگیری از نرم شدن استخوان

منابع غذایی ویتامین د

• روغن ماهی
• تخم مرغ

راههای تامین ویتامین د

• قرار گرفتن در معرض نور آفتاب
• خوردن غذاهای دارای ویتامین D مثل تخم مرغ و ماهی‌های چرب

مواد معدنی

• کلسیم: از مواد اصلی سازنده‌ی استخوان
• آهن: ضروری در ساختار و عملکرد یاخته‌های قرمز خون (تنفس سلولی و اکسیژن رسانی)
• یُد: تنظیم فعالیت یاخته‌ها و رشد بدن
• سدیم: حفظ فشار خون طبیعی - پشتیبانی از عملکرد اعصاب و عضلات - تعادل مایعات بدن

منابع کلسیم

• لبنیات
• تخم مرغ
• خشکبار
• حبوبات

منابع آهن

• گوشت
• تخم مرغ
• عدس
• اسفناج
• جعفری

منابع ید

• غذاهای دریایی
• به عنوان افزودنی در نمک خوراکی

منابع تامین سدیم

سدیم تقریبا در همه‌ی مواد غذایی به خصوص میوه‌ها وسبزی‌ها وجود دارد. به علاوه، سدیم در نمک خوراکی هم وجود دارد.

مضرات سدیم بیش از حد

خطر ابتلا به فشار خون و پوکی استخوان را در بزرگسالی افزایش می‌دهد.

نقش آب در بدن

• بسیاری از مواد مغذی به صورت محلول آبی وارد بدن می‌شوند.
• بسیاری از مواد مغذی به صورت محلول آبی وارد یاخته‌ها می‌شوند.
• بسیاری از مواد زائد به صورت محلول آبی از بدن خارج می‌شوند.
• آب جزء ضروری در مایع میان یاخته‌ای و درون یاخته‌ای است.

معیارهای تغذیه سالم

وقتی: 

• همه‌ی مواد مغذی را به مقدار کافی داشته باشد.
• انرژی مورد نیاز بدن را تامین کند.
• به روش بهداشتی و سالم تهیه شده باشد.

میان وعده سالم

• میوه‌ها
• مغزیجات
• خشکبار

میان وعده ناسالم

• پفک
• شکلات
• شیرینی

ارزش غذایی بالا

• تنوع مواد مغذی بالایی داشته باشد.
• مقدار مواد مغذی آن زیاد باشد.
• انرژی بالایی داشته باشد.